راهبردهای شناختی در یادگیری

راهبردهای شناختی در یادگیری

اثربخشی توانمندسازی روانشناختی بر خودتنظیمی انگیزشی دانش‌آموزان با عملکرد تحصیلی پایین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی شیخ الاسلامی 1
نسترن سیداسماعیلی قمی 2
علی سلمانی 3
آیسان شارعی 4
1 استاد گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 استادیار روانشناسی و آموزش کودکان استثنائی، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
4 دانشجوی دکتری، گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22084/j.psychogy.2026.32118.2872
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی توانمندسازی روانشناختی بر خودتنظیمی انگیزشی دانش‌آموزان با عملکرد تحصیلی پایین انجام گرفت.
روش: روش پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعة آماری این پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان دختر با عملکرد تحصیلی پایین دوره‌ی متوسطه‌ی دوّم در سال‌تحصیلی 1403-1404 شهر اردبیل بودند. بدین منظور تعداد 30 دانش‌آموز دختر با عملکرد تحصیلی پایین بر حسب ملاک‌های ورود به پژوهش به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در گروه آزمایش (15 نفر) و گروه کنترل (15 نفر) جایگزین شدند. پس ازاجرای پیش‌آزمون به‌وسیله‌ی پرسشنامه‌ی خودتنظیمی انگیزشی ولترز (1998‌)، گروه آزمایشی 8 جلسه (هر هفته 2 جلسه) 60 دقیقه‌ای برنامة توانمندسازی روانشناختی توماس و ولتهوس (1990) را دریافت نمودند و گروه کنترل به روال عادی خود ادامه دادند. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس تک‌متغیری در نرم‌افزار SPSS26 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که بین میانگین خودتنظیمی انگیزشی (001/0>P، 24/13F=، 329/0ηp2=) دانش‌آموزان گروه آزمایش و کنترل در پس‌آزمون تفاوت معناداری وجود دارد. بدین­صورت که بعد از اجرای توانمندسازی روانشناختی، میانگین نمرات خودتنظیمی انگیزشی دانش‌آموزان با عملکرد تحصیلی پایین در گروه آزمایش نسبت به دانش‌آموزان گروه کنترل به‌طور معناداری افزایش یافته بود.
نتیجه‌گیری: در نتیجه، با تقویت توانمندسازی روانشناختی در دانش‌آموزان، می‌توان خودتنظیمی انگیزشی را در آن‌ها ارتقا داد. دانش‌آموزان با استفاده از راهبردهای مبتنی بر توانمندسازی روانشناختی قادر خواهند بود شکست‌های پیشین خود را بازنگری کرده و ارزیابی مجددی انجام دهند، که در نهایت منجر به بهبود عملکرد تحصیلی آنان خواهد شد.




کلیدواژه‌ها
توانمندسازی روانشناختی
خودتنظیمی انگیزشی
عملکرد تحصیلی پایین
موضوعات

عنوان مقاله English

The Effectiveness of Psychological Empowerment on Motivational Self-Regulation of Students with Low Academic Performance

نویسندگان English

Ali Sheykholeslami 1
Nastaran Seyedesmaili Ghomi 2
Ali Salmani 3
Aysan Sharei 4
1 Professor, Department of Counseling, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2 Assistant Professor of Psychology and Education of Exceptional Children, Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
3 Ph.D. Student, Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
4 Ph.D. Student, Department of Counseling, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Kharazmi, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: The present study aimed to investigate the effectiveness of psychological empowerment on motivational self-regulation of students with low academic performance.
Methods: The research method was a quasi-experimental pre-test-post-test with a control group. The statistical population of this study included all female students with low academic performance in the second high school in Ardabil in the academic year 2024-2025. For this purpose, 30 female students with low academic performance were selected using purposive sampling according to the study entry criteria and randomly assigned to two experimental groups (15 people) and control group (15 people). After administering a pre-test using the Wolters (1998) Motivational Self-Regulation Questionnaire, the experimental group received 8 sessions (2 sessions per week) of 60 minutes of the Thomas and Velthouse (1990) psychological empowerment program, and the control group continued with their normal routine. The data were analyzed using the univariate analysis of covariance (ANCOVA) method in SPSS.26 software.
Results: The findings showed that there was a significant difference between the mean motivational self-regulation (P<0.001, F=13.24, ηp2=0.329) of students in the experimental and control groups in the post-test. Thus, after implementing psychological empowerment training, the mean motivational self-regulation scores of students with low academic performance in the experimental group increased significantly compared to the control group.
Conclusions: As a result, by strengthening psychological empowerment in students, motivational self-regulation can be promoted in them. By using strategies based on psychological empowerment, students will be able to review their previous failures and re-evaluate, which will ultimately lead to improved academic performance.

کلیدواژه‌ها English

Low Academic Performance
Motivational Self-Regulation
Psychological Empowerment
احمدی، رحیم؛ حسینی نسب، سیدداوود و آزموده، معصومه. (1401). اثربخشی آموزش مهارت‌های خودتنظیمی انگیزشی بر سرزندگی تحصیلی، تاب‌آوری و درگیری تحصیلی در دانش‌آموزان مقطع متوسطة دورة اول دارای عملکرد تحصیلی پایین ناحیة پنج تبریز. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی. 11(1): 77-100. https://dorl.net/dor/20.1001.1.2423494.1401.11.1.3.5
پوردل، مژگان و ثمری‌صفا، جعفر. (1400). اثربخشی آموزش درمان راه‌حل محور بر هیجان‌های تحصیلی و سرزندگی تحصیلی دانش‌آموزان با پیشرفت تحصیلی پایین. رویش روان شناسی.۱۰ (۸):۱۶۰-۱۴۹. http://dorl.net/dor/20.1001.1.2383353.1400.10.8.12.6
حافظی، خدیجه؛ نبی‌اله، اکبرنتاج شوب؛ صادقی، جمال و محمدزاده، رجبعلی. (1403). مقایسه اثربخشی توانمندسازی کارکردهای اجرایی و آموزش مهارت‌های نظم‎جویی هیجان بر اضطراب تحصیلی نوجوانان. مجله علوم روانشناختی. ۲۳ (۱۴۱):۲۲۶۰-۲۲۴۳. http://dx.doi.org/10.52547/JPS.23.141.2243
سلمانی، علی؛ روشنی خیاوی، حمیده و اسماعیلی، زهرا. (1402). بررسی اثربخشی شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر اشتیاق تحصیلی و سازگاری اجتماعی دانش‌آموزان دارای اضطراب اجتماعی. روانشناسی مدرسه و آموزشگاه، 12(1): 46-61. https://doi.org/10.22098/jsp.2023.11287.5362
شیخ الاسلامی، علی؛ ظریفی، فاطمه و سیداسماعیلی قمی، نسترن. (1404). تأثیر لگوتراپی بر کارکرد‌های شناختی دانش‌آموزان دچار ناتوانی یادگیری. راهبردهای شناختی در یادگیری، 13(25): 131-144. https://doi.org/10.22084/j.psychogy.2025.31271.2815
شیخ الاسلامی، علی؛ سیداسماعیلی قمی، نسترن؛ سلمانی، علی و شارعی، آیسان. (1403). اثربخشی آموزش مبتنی بر تاب‌آوری بر افکار خودجرحی و تعارضات بین‌فردی دانش‌آموزان فرزند طلاق. روان‌شناسی بالینی: نوآوری‌ها در پژوهش و عمل، 16(4): 16-1. https://doi.org/10.22075/jcp.2024.34462.2916
شیخ‌الاسلامی، علی؛ سیداسماعیلی قمی، نسترن؛ سلمانی، علی و شارعی، آیسان. (1404). اثربخشی توانمندسازی روانشناختی بر خودپنداره‌ی تحصیلی دانش‌آموزان با عملکرد تحصیلی پایین. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 19(68)، 21-35. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.531981.3339
عباسی، مسلم؛ پیرانی، ذبیح؛ رزمجویی، لاله و بنیادی، فرزانه. (1394). نقش تعلل‌ورزی و خودتنظیمی انگیزشی در پیش‌بینی اشتیاق رفتاری دانشجویان. دوماهنامه علمی- پژوهشی راهبردهای آموزش در علوم پزشکی. ۸ (۵):۲۹۵-۳۰۰. http://edcbmj.ir/article-1-835-fa.html
Abbasi, M., Pirani, Z., Razmjoiy, L., & Bonyadi, F. (2015). Role of Procrastination and Motivational Self-Regulation in Predicting Students' Behavioral Engagement. Education Strategies in Medical Sciences, 8(5), 295-300. [In Persian]. http://edcbmj.ir/article-1-835-en.html
Ahmadi, R., Hosseini Nasab, S. D., & Azemodeh, M. (2022). The Effectiveness of Motivational Self-regulatory Skills Training on Academic Buoyancy, Resilience and Academic Engagement in Junior High School Students with Low Academic Performance in the Fifth District of Tabriz. Educational and Scholastic studies, 11(1), 77-100. [In Persian]. https://dorl.net/dor/20.1001.1.2423494.1401.11.1.3.5
Ajibade, S. S. M., Dayupay, J., Ngo-Hoang, D. L., Oyebode, O. J., & Sasan, J. M. (2022). Utilization of ensemble techniques for prediction of the academic performance of students. Journal of Optoelectronics Laser, 41(6), 48-54. http://www.gdzjg.org/index.php/JOL/article/view/472
Blossfeld, P. N., Pratter, M., & Uunk, W. (2023). Editorial: Gender-specific inequalities in the education system and the labor market. Frontiers in sociology, 8, 1254664. https://doi.org/10.3389/fsoc.2023.1254664
Brysbaert, M. (2019). How many participants do we have to include in properly powered experiments? A tutorial of power analysis with reference tables. Journal of Cognition, 2(1), 16. https://doi.org/10.5334/joc.72
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2002). Research methods in education. routledge. https://doi.org/10.4324/9780203029053
Dalanbayar, R., Damba, T. A., & Badamdorj, O. (2024, February). Academic motivation in medical education: A Literature Review. In Conference on Quality Assurance in Higher Education: Transforming education-new generation of learners (QAHE 2023), 141-151. https://doi.org/10.2991/978-94-6463-382-5_20
El-Sayed, M. M., Taha, S. M., AbdElhay, E. S., & Hawash, M. M. (2024). Understanding the relationship of academic motivation and social support in graduate nursing education in Egypt. BMC nursing, 23(1), 12. https://doi.org/10.1186/s12912-023-01671-5
Fwu, B. J., Chen, S. W., Wei, C. F., & Wang, H. H. (2018). I believe; therefore, I work harder: The significance of reflective thinking on effort-making in academic failure in a Confucian-heritage cultural context. Thinking skills and creativity, 30, 19-30. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2018.01.004
Hafezi, K., Akbarnataj, N., Sadeghi, J. & Mohammadzade, R. (2024). Comparison of the efficacy of empowering executive functions and teaching emotion regulation skills on academic anxiety in adolescents. Journal of Psychological Science, 23(141), 2243-2260. [In Persian]. http://dx.doi.org/10.52547/JPS.23.141.2243
Howard, J. L., Bureau, J., Guay, F., Chong, J. X. Y., & Ryan, R. M. (2021). Student Motivation and Associated Outcomes: A Meta-Analysis From Self-Determination Theory. Perspectives on psychological science : a journal of the Association for Psychological Science, 16(6), 1300-1323. https://doi.org/10.1177/1745691620966789
Jiang, Q., Horta, H., & Yuen, M. (2022). International medical students' perspectives on factors affecting their academic success in China: a qualitative study. BMC medical education, 22(1), 574. https://doi.org/10.1186/s12909-022-03597-z
Kalita, E., Alfarwan, A. M., El Aouifi, H., Kukkar, A., Hussain, S., Ali, T. & Gaftandzhieva, S. (2025). Predicting student academic performance using Bi-LSTM: a deep learning framework with SHAP-based interpretability and statistical validation. In Frontiers in Education, 10, 1581247. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1581247
Korpershoek, H., Canrinus, E. T., Fokkens-Bruinsma, M., & de Boer, H. (2019). The relationships between school belonging and students’ motivational, social-emotional, behavioural, and academic outcomes in secondary education: a meta-analytic review. Research Papers in Education, 35(6), 641-680. https://doi.org/10.1080/02671522.2019.1615116
Lin, Q., Hunsberger, M., Klingberg, S., de Henauw, S., Hebestreit, A., Lauria, F., Mazur, A., Moreno, L., Noémi, K. M. E., Pigeot, I., Tornaritis, M., Veidebaum, T., & Lissner, L. (2025). Physical, mental and behavioral health indicators in relation to academic performance in European boys and girls: the I.Family study. BMC public health, 25(1), 2176. https://doi.org/10.1186/s12889-025-23578-3
Liu, C., Liu, S., Yang, S., & Wu, H. (2019). Association between transformational leadership and occupational burnout and the mediating effects of psychological empowerment in this relationship among CDC employees: a cross-sectional study. Psychology research and behavior management, 12, 437-446. https://doi.org/10.2147/PRBM.S206636
Llorente-Alonso, M., García-Ael, C., & Topa, G. (2024). A meta-analysis of psychological empowerment: Antecedents, organizational outcomes, and moderating variables. Current Psychology, 43(2), 1759-1784. https://doi.org/10.1007/s12144-023-04369-8
Lohbeck, A. & Moschner, B. (2022). Motivational regulation strategies, academic self-concept, and cognitive learning strategies of university students: does academic self-concept play an interactive role?. Eur J Psychol Educ, 37, 1217-1236. https://doi.org/10.1007/s10212-021-00583-9
Meltzer, L., Greschler, M., Kurkul, K., & Stacey, W. (2015). Executive function and peer mentoring: Fostering metacognitive awareness, effort, and academic success. In K. R. Harris & L. Meltzer (Eds.), The power of peers in the classroom: Enhancing learning and social skills, 1-32. https://psycnet.apa.org/record/2015-32852-001
Nafar, N., Fallah, M. H. & Mirzamani Bafghi, S. M. (2024). The Effectiveness of Psychological Empowerment on Emotional Cognitive Regulation and Parenting Self-Efficacy in Female-Headed Households. IJER, 3(1), 111-121. https://doi.org/10.22034/3.1.111
Nuryana, Z., Xu, W., Kurniawan, L., Sutanti, N., Makruf, S. A., & Nurcahyati, I. (2023). Student stress and mental health during online learning: Potential for post-COVID-19 school curriculum development. Comprehensive psychoneuroendocrinology, 14, 100184. https://doi.org/10.1016/j.cpnec.2023.100184
Permarupan, P., Samy, N., & Hayat, N. (2020). Predicting nurses burnout through quality of work life and psychological empowerment: a study towards sustainable healthcare services in Malaysia. Sustain. Fo,. 12:388. https://doi.org/10.3390/su12010388
Pourdel, M. & Samari Safa, J. (2021). The Effectiveness of Solution-Based Therapy Training on Academic Excitement and Academic Vitality of Students with Low Academic Achievement. Rooyesh, 10(8), 149-160. [In Persian]. http://dorl.net/dor/20.1001.1.2383353.1400.10.8.12.6
Ragusa, A., González-Bernal, J., Trigueros, R., Caggiano, V., Navarro, N., Minguez-Minguez, L. A., Obregón, A. I., & Fernandez-Ortega, C. (2023). Effects of academic self-regulation on procrastination, academic stress and anxiety, resilience and academic performance in a sample of Spanish secondary school students. Frontiers in psychology, 14, 1073529. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1073529
Raskind, I. G., Haardörfer, R., & Berg, C. J. (2019). Food insecurity, psychosocial health and academic performance among college and university students in Georgia, USA. Public health nutrition, 22(3), 476–485. https://doi.org/10.1017/S1368980018003439
Richard, T. (2023).  Psychological  Empowerment  and  Performance  of  Employees  of Healthcare  Centers In Makurdi,  Benue  State. Nigerian  Journal  of  Management Sciences, 24(2), 366–372. https://nigerianjournalofmanagementsciences.com.pdf
Saleh, S., AlAli, R., Wardat, Y., Al-Qahtani, M., Soliman, Y., & Helali, M. (2023). Structural relationships between learning emotion and knowledge organization and management processes in distance learning environments:“an applied study”. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 13(9), 1569-1589. https://doi.org/10.3390/ejihpe13090114
Salmani, A., Roshani Khiavi, H. & Esmaeili, Z. (2023). Investigating the effectiveness of cognitive therapy based on mindfulness on academic enthusiasm and social adjustment of students with social anxiety. Journal of School Psychology, 12(1), 46-61. [In Persian]. https://doi.org/10.22098/jsp.2023.11287.5362
Sheykholreslami, A., Zarifi, F. & Seyedesmaili Ghomi, N. (2025). The Effectiveness of LEGO Therapy on Cognitive Functions among Students with Learning Disability. Journal of Cognitive Strategies in Learning, 13(25), 131-144. [In Persian].  https://doi.org/10.22084/j.psychogy.2025.31271.2815
Sheykholeslami, A., Seyedesmaili Ghomi, N., Salmani, A. & Sharei, A. (2024). The Effectiveness of Education Based on Resilience on Self-Injury Thoughts and Interpersonal Conflicts of Students with Children of Divorce. Clinical Psychology: Research and Practice Innovations, 16(4), 1-16. [In Persian]. https://doi.org/10.22075/jcp.2024.34462.2916
Sheykholeslami, A., Seyedesmaili Ghomi, N., Salmani, A. & Sharei, A. (2025). The effectiveness of psychological empowerment on academic self-concept of students with low academic performance. Journal of Research in Educational Systems, 19(68), 21-35. [In Persian]. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.531981.3339
Thomas, K. W. & Velthouse, B. A. (1990). Cognitive elements of empowerment: An “interpretive” model of intrinsic task motivation. Academy of management review, 15(4), 666-681. https://doi.org/10.5465/amr.1990.4310926
Tiwari, T., & Mishra, S. (2023). A Review on Effect of Study Habits on Academic Achievement of Urban and Rural Secondary School Students of Chhattisgarh. International Journal of Modern Developments in Engineering and Science, 2(9), 1-4. https://journal.ijmdes.com/ijmdes/article/view/172
Trotter, M. G., Obine, E. A. C., & Sharpe, B. T. (2023). Self-regulation, stress appraisal, and esport action performance. Frontiers in psychology, 14, 1265778. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1265778
Urhahne, D., & Wijnia, L. (2023). Theories of motivation in education: An integrative framework. Educational Psychology Review, 35(2), 45. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09767-9
Van Vemde, L., Donker, M. H., & Mainhard, T. (2022). Teachers, loosen up! How teachers can trigger interpersonally cooperative behavior in students at risk of academic failure. Learning and Instruction, 82, 101687. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2022.101687
Wolters, C. A. (1998). Self-regulated learning and college students' regulation of motivation. Journal of Educational Psychology, 90(2), 224–235. https://doi.org/10.1037/0022-0663.90.2.224
Wolters, C. A., & Brady, A. C. (2021). College students’ time management: A self-regulated learning perspective. Educational Psychology Review, 33(4), 1319–1351. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09519-z
Zhou, H., & Chen, J. (2021). How does psychological empowerment prevent emotional exhaustion? psychological safety and organizational embeddedness as mediators. Frontiers in psychology, 12, 546687. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.546687