راهبردهای شناختی در یادگیری

راهبردهای شناختی در یادگیری

تدوین مدل برنامه‌ریزی درسی انعطاف‌پذیر با رویکرد روان‌شناختی: یک مطالعه داده بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
10.22084/j.psychogy.2026.32307.2890
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوین و تبیین مدلی برای برنامه‌ریزی درسی انعطاف‌پذیر با رویکرد روان‌شناختی انجام شده است.

روش: با توجه به ماهیت تفسیری مسئله و ضرورت فهم عمیق تجربه‌ها و کنش‌های معلمان، پژوهش از رویکرد کیفی و راهبرد نظریه داده‌بنیاد نظام‌مند بهره گرفته است. مشارکت‌کنندگان پژوهش شامل ۱۶ نفر از معلمان مدارس ابتدایی شهرستان سنندج بودند که از طریق نمونه‌گیری نظری انتخاب شدند. فرایند نمونه‌گیری هم‌زمان با گردآوری و تحلیل داده‌ها پیش رفت و انتخاب مشارکت‌کنندگان بر اساس نیازهای در حال شکل‌گیری نظریه و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته انجام گرفت و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها به‌صورت هم‌زمان با گردآوری آن‌ها و بر اساس سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی صورت پذیرفت. همچنین، جهت تأیید اعتبار یافته‌ها از روش‌های بازبینی توسط مشارکت‌کنندگان و ارزیابی همکاران پژوهشی استفاده شد.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها در قالب ۲۱ مقوله اصلی طبقه‌بندی شد. نتایج نشان داد برنامه‌ریزی درسی انعطاف‌پذیر در تعامل با ۴ مقوله از عوامل علّی شامل تحولات روان‌شناختی در فهم یادگیرنده، نیازهای نوپدید روان‌شناختی، نابسندگی الگوهای سنتی و پیچیدگی زیست‌جهان آموزشی شکل می‌گیرد. این پدیده در بستر ۵ مقوله از شرایط زمینه‌ای (فرهنگی–اجتماعی، نهادی، حرفه‌ای، روان‌شناختی و دانشی)، و تحت تأثیر ۴ مقوله از عوامل مداخله‌ای همچون عاملیت کنشگران، سیاست‌های نهادی، منابع آموزشی و شرایط روانی–اجتماعی یادگیرندگان تحقق می‌یابد. ۴ مقوله راهبردی شامل راهبردهای انسان‌محور، روان‌شناختی، انعطاف در روش‌ها و ارزشیابی و راهبردهای نهادی، مسیر تحقق این الگو را هموار می‌سازند و ۴ مقوله از پیامدها چون ارتقای یادگیری معنادار، رشد عاملیت و خودتنظیمی، بهبود انگیزش تحصیلی و توسعه شایستگی‌های آینده‌نگر را به همراه دارند.

نتیجه‌گیری: این پژوهش با ارائه یک مدل پارادایمی نشان می‌دهد که نظام آموزشی نیازمند بازاندیشی جدی در برنامه‌ریزی درسی است. این بازنگری باید با تمرکز بر انعطاف‌پذیری و همسوسازی راهبردها با نیازهای نوپدید روان‌شناختی یادگیرندگان در عصر حاضر انجام شود
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Developing a Flexible Curriculum Planning Model with a Psychological Approach: A Grounded Theory Study

نویسندگان English

Jamal Salimi
Ali Aminibagh
Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.
چکیده English

Objective: The present study was conducted with the aim of explaining and developing a model of flexible curriculum planning from a psychological perspective.

Methods: Employing a systematic grounded theory approach, this qualitative study explored teachers’ experiences. The participants of the study consisted of 16 elementary school teachers from the city of Sanandaj who were selected through theoretical sampling. The sampling process proceeded concurrently with data collection and analysis, and the selection of participants was guided by the emerging theoretical needs until the point of theoretical saturation was reached. Data were gathered via in-depth semi-structured interviews and analyzed concurrently through open, axial, and selective coding. Finally, the trustworthiness of the findings was ensured utilizing member checking and peer debriefing.

Results: Data analysis yielded 21 main categories. Results indicated that flexible curriculum planning is driven by 4 causal conditions (psychological shifts in learner understanding, emerging needs, inadequacy of traditional models, and educational complexity). This phenomenon is contextualized by 5 factors (socio-cultural, institutional, professional, psychological, and knowledge-based) and influenced by 4 intervening conditions (actor agency, institutional policies, resources, and psychosocial factors). Implementing 4 core strategies—including human-centered approaches and methodological flexibility—leads to 4 key outcomes: enhanced meaningful learning, self-regulation growth, improved academic motivation, and development of future-ready competencies.

Conclusions: This study presents a paradigmatic model highlighting the urgent need to rethink curriculum planning by adopting flexible strategies aligned with learners’ emerging psychological needs.

کلیدواژه‌ها English

Flexible Curriculum Planning
Psychological Approach in Education
Grounded
Learner Agency
Meaningful Learning

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 خرداد 1405