راهبردهای شناختی در یادگیری

راهبردهای شناختی در یادگیری

پیامدهای چندبعدی بازی‌های آموزشی ریاضی بر یادگیری دانش‌آموزان ابتدایی: مطالعه‌ای پدیدارشناسانه از تجارب معلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه آموزش ریاضی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران
10.22084/j.psychogy.2026.31404.2824
چکیده
هدف: با توجه به چالش‌های موجود در تدریس مفاهیم ریاضی، استفاده از بازی‌های آموزشی به‌عنوان ابزاری نوین و مؤثر در بهبود فرآیند یادگیری مورد توجه قرار گرفته است. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل پیامدهای چندبعدی (شناختی، هیجانی، اجتماعی و فرایندهای شناختی-عصبی) بازی‌های آموزشی ریاضی بر یادگیری دانش‌آموزان ابتدایی از دیدگاه معلمان بوده است.

روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شده است. جامعه پژوهش را کلیه معلمان دوره ابتدایی شهر زنجان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ تشکیل داده‌اند که از میان آن‌ها ۱۶ معلم با روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس معیارهای ورود (حداقل سه سال سابقه تدریس ریاضی و تجربه استفاده از بازی‌های آموزشی) انتخاب شده‌اند. حجم نمونه بر اساس اصل اشباع نظری تعیین گردید. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند گردآوری و با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی و بر اساس گام‌های کلایزی در نرم‌افزار مکس‌کیودا نسخه ۲۰۲۰ تحلیل شده است. جهت افزایش اعتبار، از راهبردهای بازبینی توسط مشارکت‌کنندگان و بررسی توسط همکار پژوهشگر استفاده شد.

یافته‌ها: چهار مضمون اصلی و چندین مضمون فرعی از تجارب معلمان استخراج شده است. در حوزه شناختی، بازی‌ها به تقویت درک مفاهیم پایه، توسعه مهارت‌های حل مسئله، افزایش سرعت محاسبات ذهنی و یادگیری اکتشافی منجر شده‌اند. در حوزه هیجانی، کاهش معنادار اضطراب ریاضی، افزایش انگیزه درونی و اعتمادبه‌نفس و ایجاد نگرش مثبت مشاهده شده است. در حوزه اجتماعی، تقویت کار گروهی، بهبود تعاملات بین‌فردی و مسئولیت‌پذیری گزارش شده است. در حوزه فرایندهای شناختی-عصبی، معلمان بهبود تمرکز، تقویت حافظه بلندمدت و افزایش هماهنگی ذهنی-حرکتی را گزارش کرده‌اند؛ این ادراک‌ها در پرتو یافته‌های علوم اعصاب تربیتی قابل تبیین است. به‌طورکلی، بازی‌ها با ایجاد محیطی تعاملی و کم‌استرس، بستری جامع برای یادگیری عمیق فراهم کرده‌اند.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داده است که بازی‌های آموزشی ریاضی، فراتر از یک ابزار کمک‌آموزشی، چارچوبی تحول‌آفرین است که به‌طور هم‌زمان ابعاد شناختی، هیجانی، اجتماعی و فرایندهای شناختی-عصبی یادگیری را تحت تأثیر قرار می‌دهد. کاربست هدفمند این بازی‌ها می‌تواند ضمن کاهش موانع روانی، زیرساخت یادگیری مادام‌العمر را فراهم سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Multidimensional Effects of Educational Mathematical Games on Elementary Students’ Learning: A Phenomenological Study of Teachers’ Experiences

نویسنده English

Fatemeh Raei
Department of Mathematics Education, Faculty of Science, Farhangian University, P.O. Box 14665-889, Tehran, Iran.
چکیده English

Objective: Considering the challenges in teaching mathematical concepts, the use of educational games has gained attention as an innovative and effective tool for enhancing the learning process. The main aim of this study was to analyze the multidimensional (cognitive, emotional, social, and cognitive‑neural) consequences of educational math games on elementary students' learning from the perspective of teachers.

Methods: The present study was conducted using a qualitative approach and descriptive phenomenological method. The research population consisted of all elementary school teachers in Zanjan city during the 2024-2025 academic year, from which 16 teachers were selected through purposive sampling. Sample size was determined by the principle of theoretical saturation. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using descriptive phenomenological method following Colaizzi's (1978) steps.

Results: Four main themes and several sub-themes were extracted from teachers' experiences. In the cognitive domain, games led to the reinforcement of basic concept understanding, development of problem-solving skills, increased speed of mental calculations, and discovery-based active learning. In the emotional domain, a significant reduction in math anxiety, increased intrinsic motivation and self-confidence, and the formation of positive attitudes were observed. In the social domain, teamwork, improved interpersonal interactions, and a sense of responsibility were reported. In the domain of cognitive-neural processes, teachers reported improvements in concentration, long-term memory, and mental-physical coordination.

Conclusions: The findings showed that educational math games, beyond being a mere supplementary tool, serve as a transformative framework that simultaneously affects the cognitive, emotional, social, and cognitive‑neural dimensions of learning.

کلیدواژه‌ها English

Educational games, Mathematics learning, Elementary education, Teachers'
experiences, Phenomenology

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 خرداد 1405